Pardus 1.0' ın duyurulmasından yaklaşık bir yıl sonra Pardus 2007 nihayet tamamlandı. Bu kısa incelemede Pardus'u tanıyacak ve yeni sürümdeki özelliklere göz atacağız.

Pardus Nedir?

Pardus, Windows veya MacOSX gibi bir işletim sistemi, yani bilgisayarınızı, donanımlarınızı kullanmanızı sağlayan, uygulamalarınızı çalıştırabilmeniz için gerekli temel ortamı sunan yazılımlar topluluğudur. Pardus için "Bir GNU Linux Dağıtımıdır" tanımı da yapılır; gerçekten de Pardus içerisinde Linux çekirdeğini barındırır. Dağıtım ise çekirdek, pencere yöneticisi, paket yöneticisi gibi bileşenleri bir araya getiren tam bir işletim sistemini ifade eder. Sonuç olarak Pardus, bilgisayarınızı kullanabilmenizi sağlayacak tüm yazılımları kapsayan bir bütündür.

Pardus, devlet tarafından başlatılmış bir proje. Pardus projesinin başlatılmasının ana nedenlerinden biri kullandığımız işletim sisteminin kontrolünün de elimizde olması ve giderek artan lisans ve bakım maliyetlerinin azaltılması. Her yıl yüz milyonlarca doları sırf temel işletim sistemi desteği için yurt dışına akıttığımız gerçeği göz önüne alınınca Pardus'a olan ihtiyaç daha çarpıcı olarak ortaya çıkıyor.

Pardus 2007, duyurulduğu günden bu yana özellikle yurt dışından pek çok övgü dolu yorum aldı:

• Linux Format Dergisi, "Türk Lokumu" başlıklı yazısında Pardus için iyi cilalanmış mükemmel bir dağıtım, başarılı paket yöneticisi ile dikkat çekiyor" diyor.
• Linux.com sitesi, "Pardus gives Linux a custom lift" başlıklı incelemesinde Pardus'un kolay kullanımlı ve temiz arayüzünü, hızlı açılışını ve başarılı paket yöneticisini anlatıyor.
• Distrowatch, incelemesinde Pardus'un görsel özelliklerini ve başarılı paket yöneticisini övüyor.
• Polonya'dan Polishlinux.org, Pardus 2007 beta'yı incelediği "Türkiye'den bir Penguen" başlıklı yazısında yine Pardus'un orijinal yeniliklerinden bahsediyor.
• Kanada'dan QuebecOS sitesi detaylı incelemesinde (Fransızca) Pardus'un görsel güzelliğini, sorunsuz kullanımını övüyor ve test bilgisayarlarının ana işletim sistemi olarak Pardus'u seçtiklerini belirtiyor.
• İspanyol Linux sitesi Gnebu, "Pardus 2007 beta, Türk dostluğu" başlıklı yazısında Pardus'tan kolay kullanımlı, kararlı ve çok iyi bir dağıtım şeklinde bahsediyor.
• Beranger, Romanya'dan bir Pardus hayranı, Pardus'u en iyi KDE dağıtımlarından biri olarak görüyor.

Pardus'un Türkiye'deki ilk büyük müşterisi Askere Alma Daire Başkanlığı (ASAL) oldu. ASAL bünyesindeki 625 adet sunucu ve 4 bin 500 adet istemci bilgisayarında Pardus kullanılacak.

Kurulum

Pardus 2007 iki farklı formda karşımıza çıkıyor: Kurulan ve Çalışan. Çalışan CD (Live CD) Pardus'u bilgisayarınıza kurmadan, doğrudan CD'yi kullanarak deneyebilmenize veya Pardus'u yanınızda taşıyabilmenize olanak sağlıyor. Kurulan versiyonu ise Pardus'un bilgisayarınızdaki bir sabit diske kurulabilmesi için gerekli. Pardus'u eski sisteminizle beraber kullanacaksanız mutlaka önce verilerinizin yedeğini alın.

Elinizde bir kurulum CD'si yoksa öncelikle Pardus sitesinden uygun ISO dosyasını indirip bir CD'ye yazabilirsiniz. ISO'yu yazarken özellikle kalitesiz CD'lerin çok yaygın olması nedeniyle DAO modunda ve düşük bir hızda (x8 - x16) yazmanızı tavsiye ederim. Windows altında CD yazan arkadaşlar ilgili dokümana göz atabilirler.

Kurulum, sevimli bir arayüz aracılığıyla yapılıyor

Kurulum ekran görüntülerinin tamamı ve kurulum yardımı için Pardus sitesindeki kurulum sayfalarına bakabilirsiniz. Kurulum, bilgisayarın donanım özelliklerine göre yarım saat ile bir saat arasında sürebiliyor. Aşağıda kurulumun ardından değiştirilmiş duvar kağıdı ile Pardus masaüstü görülmektedir:

Tanıtım

Pardus kurulumunun ardından sizi Kaptan isimli küçük bir uygulama karşılıyor. Bu uygulama ile fare, duvar kağıdı, menü stili ve ilk ağ ayarlarını yapabiliyorsunuz. Daha sonra oldukça sade bir masaüstü ortamı ile karşılanıyorsunuz. Pardus, KDE masaüstü ortamını kullanır. O yüzden özellikle Windows ortamından göç eden kullanıcılar için nispeten tanıdık bir arayüz ve görünüme sahiptir. Her kullanıcının bir ev dizini var ve root hakları olmadan onun haricindeki klasörlere hiç bir şey yazılamaz.

Pardus yeni başlatma sistemi Müdür sayesinde eskisine göre çok daha hızlı açılıyor. Daha önceden bir dakikayı bulan açılma süresi Pardus 2007 ile 20 saniyeye kadar kısaldı. Burada açılma süresi derken giriş ekranının gelişine kadar olan süre kast ediliyor. İlk bakışta fark edilen yönlerinden biri de Pardus'un en beğenilen özelliklerinden biri olan Tulliana 2 ikon seti.

Pardus, sistem yapılandırması için Tasma isimli güzel bir arayüz sunuyor.

Uygulamalar

Pardus depolarında binden fazla uygulama bulunuyor, ilk kurulum sırasında da yüzlerce uygulama otomatik olarak bilgisayarınıza kuruluyor. Göze çarpan bazı uygulamalar şöyle:

• Ofis: OpenOffice.org ve KOffice
• Grafik: GIMP, Inkscape, Xara
• Fotoğraf ve Dijital Kamera: Digikam, Picasa (ayrıca kurulabiliyor)
• Müzik: Amarok, Juk, Hydrogen davul editörü
• Medya Oynatıcılar: Kaffeine, MPlayer
• CD-DVD Yazma: K3B
• Internet: Skype, Firefox, Konqueror, Opera, Kopete, Gaim, Amsn, Thunderbird, Kmail, KTorrent
• Oyunlar: Kurulum sırasında bir kaç güzel oyun da yükleniyor, ama asıl zevkli oyunlar depoda duruyor, aralarında 3D, strateji, FRP ve bulmaca tarzında yüzden fazla oyuna erişebilirsiniz. Bazı oyunlar hastalık yapacak derecede iyi. Pardus oyunlarının tanıtımı için www.pardus-oyun.org sitesine göz atabilirsiniz. Mükemmel grafikleri ve ilginç konusu ile bağımlılık yapan Tremulous oyunundan bir ekran görüntüsü:

Tremulous, Quake III motoruna dayanan ücretsiz bir oyun

Favori minik uygulamalarım

KTouch: 10 parmak yazmayı öğrenmek isteyenler için şirin ve çok kullanışlı bir uygulama. Kullanmak için KDE eğitim paketini kurmanız gerekiyor.
Yakuake: Konsolların Linux işletim sistemlerindeki önemi bilinir, Konsol sevenler bu Quake konsoluna benzeyen uygulamadan çok hoşlanacaktır. Çalıştırın ve F12 ye basın.
Antiword: Pardus'la beraber gelen OpenOffice uygulaması Microsoft Word dokümanlarını açabilir, ama küçük bir dokümanı okumak için Ofis uygulamasını açmak istemiyorsanız bu çılgın konsol uygulaması biçilmiş kaftan. konsoldan "antiword word_dokumaniniz.doc" yazın ve dokümanın formatı mümkün olduğunca korunmuş hali konsolda karşınızda. Mükemmel bir mini uygulama. Depoda antiword ismiyle aratın.
Katapult: Güzel bir uygulama başlatıcı. Katapult'u çalıştırın ve alt+boşluk kombinasyonundan sonra çalıştırmak istediğiniz uygulamanın adını yazmaya başlayın.

Pardus neden farklı?

• Paket Yöneticisi

Pardus 2007'yi diğer Linux'lardan ve işletim sistemlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri de Pisi isimli yazılım paketleme sistemi. Pardus yazılımları .pisi soyadlı dosyalar şeklinde paketlenmiştir ve istenirse diskinizden isterseniz Pisi paket depolarından İnternet üzerinden kurulabilir veya güncellenebilirler. Pisi paketlerinin RPM veya deb (Debian) gibi sistemlerden farkı daha kolay kullanımlı olması ve kullandığı LZMA sıkıştırma algoritması ile daha az yer kaplamasıdır. Önümüzdeki günlerde küçük farklılıklar yüzünden büyük paketlerin tekrar indirilmesini engellemek için sadece farkları içeren delta pisi paketleri de depolara eklenecek. Şu anda Pardus depolarında 1500'den fazla uygulama bulunuyor.

• Görseller:

Pardus 2007, Umut Pulat tarafından hazırlanan ikon teması Tulliana 2 ile masaüstünde tutarlı ve şık bir arayüz sunuyor.

• Türkçe desteği

Pardus'u diğer Linux dağıtımlarından ayıran en önemli yönlerinden biri Türkçe'ye verdiği önem. Tüm uygulamalar olabildiğince Türkçeye çevrildi ve Türkçe problemlerinin giderilmesi için gerekli olan uygulamalar tamir edildi. Yine de bazı noktalarda, özellikle KDE'nin yardım sayfalarında Türkçe'ye dönüştürülmemiş bölümler bulunuyor.

• İşletim sistemi çapında Yazım denetimi

Pardus, tüm işletim sistemi çapında Türkçe yazım denetimi sağlayarak diğer işletim sistemlerinden de ayrılıyor. Pardus'u kurduğunuz anda, Firefox, Thunderbird, Kmail, OpenOffice, Kopete uygulamalarında yazım denetimi ve hatalı kelimeler için öneri verme özellikleri kullanılır durumda oluyor. Yazım denetimi için arka planda servis olarak çalışan Zemberek sunucusu kullanılıyor.

• Kolay Kullanımlı Yapılandırma Araçları

Ağ yapılandırması ekranlarından görüntüler:

Servis yöneticisi ile Pardus üzerinde çalışan veya çalıştırılabilecek sunucu ve servislerin yönetimi yapılabilir.

Sonuç

Pardus 2007'yi Pardus sunucu versiyonu ve önümüzdeki yıl Pardus 2008 takip edecek. Bu arada 2007 sürümü için kritik güncellemeler ve iyileştirmeler yayımlanmaya devam edecek. Yıl içinde de kurulabilecek ara sürümler çıkarılacağı kararlaştırıldı. Muhtemelen Mart ayı içerisinde ilk güncelleme olan Pardus 2007.1 duyurulacak. Depolardan kurulu yazılımlarını güncelleyen Pardus kullanıcılarının bu ara versiyonları indirmeleri gerekmiyor.

Linux'un babası Linus Torvalds, işletim sistemi değiştirme işini "kendi kendisine beyin ameliyatı yapmak gibi bir şey" şeklinde tarif ediyor. Gerçekten de alışkanlıklarımızı terk etmek farklı şekilde düşünmeye başlamak, yaptığımız işleri daha farklı yollardan yapmaya başlamak sıkıntılı bir süreç olabilir. Eğer kendinizi Pardus'a geçme konusunda ikna etmişseniz, kesin olan en önemli şey, artık daha çok şey öğreneceğinizdir.

Eğer iş yerinizde Pardus kullanmayı düşünüyorsanız, bu alan biraz planlama gerektirdiğinden daha dikkatli davranmalısınız. Bu noktada dikkat edilmesi gereken çok nokta var, Örneğin işinizde kullandığınız uygulamalar Linux uyumlu mu, değilse uyumlu hale getirilme veya alternatif bir çözümü kullanma şansı var mı gibi. Özellikle son zamanlarda yaygınlaşan çoğu .net uygulamalarının Linux üzerinde büyük olasılıkla çalışmayacağını veya Mono gibi platformlar üzerinde denenmemiş olduğunu şimdiden hesaba katmalısınız. Bu noktada, Java, Python, Ruby veya C++ uygulamaları için de QT, GTK gibi platform bağımsız dillere ve ortamlara yatırım yapmak veya web tabanlı uygulamalar geliştirmeye odaklanmak anlamlı olabilir.

Pardus'a geçmeyi düşünüyorsanız aklınızda olması gereken küçük bir kaç nokta var, Donanım alırken mutlaka Linux uyumluluğu kriterini de dikkate alın. Satıcıların çoğunun konu ile ilgili bilgisi olmayacağından, kendinizin de araştırması gerekiyor, ama Linux uyumlu mu sorusunu mutlaka satıcılara da yöneltin ki artık piyasada farklı bir oyuncu daha olduğunu onlar da iyice anlasın. Pardus kurarken veya kullanırken sorunlarla karşılaştığınız zaman çözümü için kullanıcı gruplarına veya forumlara danışabilirsiniz. Karşılaştığınız ilk problemde yılmayın, lütfen Pardus'tan diğer işletim sistemlerine gösterdiğiniz tahammül ve sabrı esirgemeyin.

Bilgi Kaynakları

• www.pardus.org.tr
• Pardus wiki'si Pardus ile ilgili en önemli bilgi kaynaklarından biri, bilgiler Pardus kullanıcıları tarafından güncelleniyor.
• Pardus iletişim (E-posta listeleri)
• Pardus Gezegeni (Pardus geliştiricilerinin web günlükleri)

Yazının sonunda bazıları yazıda tekrar edilmiş olsa da faydalı olabileceğini düşündüğüm bir soru cevap bölümü ekledim.

Sorular - Cevaplar

S: Pardus'un fiyatı nedir?
C: Pardus ücretsizdir.

S: Pardus ismi nereden geliyor?
C: Pardus, Anadolu Parsı'nın Latince isminden geliyor. Anadolu Parsı, "Panthera Pardus Tulliana" leopar türündeki büyük kedilerin Anadolu'daki son temsilcilerindendir. Aslında Pardus ismi genel olarak Leopar türüne veriliyor. Anadolu Parsı'nın hazin öyküsünü vakit bulursanız okumanızı tavsiye ederim.

S: Pardus'u bilgisayarıma kurmadan deneyebilir miyim?
C: Evet. Pardus 2007 Çalışan CD'yi CD sürücünüze takmanız ve bilgisayarınızı tekrar başlatmanız yeterli.

S: Pardus'u kim geliştiriyor?
C: Pardus, TÜBİTAK UEKAE (Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Enstitüsü) bünyesinde çalışan Pardus ekibi ve dışarıdan destek veren Pardus gönüllüleri tarafından geliştiriliyor.

S: Bilgisayarımda MS Windows kurulu, Pardus kurabilir miyim?
C: Evet. Ayrı bir disk bölümüne (Partition) Pardus'u kurabilirsiniz. Kurulumdan sonra açılışta Pardus ve Windows'tan başlatma seçenekleri olacak.

S: Pardus'tan Windows NTFS ve FAT formatlı bölümlerime erişebilir miyim, bu bölümlere veri yazabilir miyim?
C: Evet, Pardus hem NTFS hem de FAT, FAT32 formatlı sürücülerinize, harici disklerinize ve USB belleklerinize okuma-yazma hakları ile erişmenize olanak sağlar. Ancak burada dikkat etmeniz gereken nokta, özellikle NTFS formatlı dış sürücü ve USB belleklerin güvenli olarak sistemden kaldırılmış olmalarının gerekmesi.

S: Pardus kurunca MP3 dinleyebiliecek miyim?
C: Evet. MP3, OGG, WAV, ve diğer pek çok formattaki ses dosyalarını fazladan bir uygulama kurmadan doğrudan dinleyebilirsiniz.

S: Pardus'ta DVD izleyebilir miyim?
C: Evet, kurulumdan hemen sonra DVD'nizi takın ve izlemeye başlayın.

S: Pardus'ta DivX izleyebilir miyim?
C: Evet, DivX, WMF, MOV, Mpeg vs. formatlarındaki video görüntülerini izleyebilirsiniz

S: Pardus'ta Skype kullanabilir miyim?
C: Evet. Skype'i depodan kurup kullanabilirsiniz.

S: Pardus'ta MSN Messenger, Yahoo IM, Gtalk, vs kullanabilir miyim?
C: Evet. Ancak bu uygulamaların bazılarının doğrudan Linux versiyonları olmadığı için Kopete, GAIM ve AMsn isimli uygulamaları kullanmanız gerekiyor. Bu uygulamalardan bazıları sesli ve görüntülü görüşme desteği sunuyor. Ancak bu uygulamalardaki bazı özelliklerin Pardus'taki karşılıklarında bulamayabilirsiniz.

S: Pardus Java uygulamalarını ve appletleri çalıştırır mı?
C: Evet. Pardus 2007 Sun Java 5 ortamı ile beraber geliyor.

S: Pardus'ta program yazıp uygulama geliştirmek istiyorum, gerekli ortamlar var mı?
C: Evet. Java için Eclipse, Netbeans, Intellij Idea, gibi tümleşik geliştirme ortamları Pardus'ta çalışır. Ancak bazılarının henüz pisi paketleri yok. C++ ve C uygulamaları için KDevelop veya Kate kullanabilirsiniz. ayrıca Python, PHP ve Ruby gibi diller için de çalıştırma ortamları sunuluyor.

S: Pardus'ta Flash çalışıyor mu, Youtube'deki Flash filmlerini izleyebilir miyim?
C: Evet izleyebilirsiniz. Pardus 2007'de Firefox üzerinde Flash 9 oynatıcı kurulu geliyor.

S: Pardus'la USB ADSL modemimi kullanabilir miyim?
C: Kurulumda bazı USB modem yongasetleri için destek geliyor, ancak denemeniz gerekiyor.

S: Pardus'ta Webcam'imi kullanabilir miyim?
C: Belki, denemeniz gerekiyor. Depoda pek çok webcam tipi için sürücüler mevcut.

S: Pardus'ta bilgisayarımdaki X donanımı çalışır mı? çalışmazsa ne yapmalıyım.
C: Pardus ve genel olarak Linux dağıtımlarının donanım desteği son yıllarda iyice genişlemiş olsa da hala bazı donanımların Linux sürücüleri ya hiç yok ya da zahmetli şekilde kuruluyor. Örneğin Broadcom kablosuz iletişim yongaseti içeren dizüstü bilgisayarlarda ağ kurulumu ile ilgili sorunlar var. Broadcom firması Linux'u desteklemediği için gönüllü bir grup tarafından tersine mühendislik teknikleri ile sıfırdan sürücüler geliştiriliyor, bazıları da NDIS-wrapper adı verilen Windows ağ altyapısını taklit eden bir katman üzerinde işletilebiliyor. Son zamanlarda daha çok firma Linux'a destek veriyor ve ek bir şey gerekmeden bilgisayarların çoğuna sorunsuzca Linux kurulabiliyor. Bu konuda başınızın ağrımaması için yapabileceğiniz en iyi şey, donanım alırken mutlaka "Linux'ta çalışıyor mu?" sorusunu kendinize sormanız.

S: X Web sitesi Pardus'ta düzgün görünmüyor, ne yapmalıyım?
C: Bu, genelde sitenin Windows veya Internet Explorer için tasarlanmış olması, ActiveX teknolojisi kullanması veya Firefox, Opera gibi tarayıcılarda test edilmemiş olmasından kaynaklanır. Yapabileceğiniz şeyler arasında konu ile ilgili olarak site sahibine uyarı göndermeniz, Pardus'ta kullanabileceğiniz Opera veya Konqueror gibi diğer tarayıcılarla denemeniz de başka bir alternatif.

S: Times New Roman ve Arial fontları nerede?
C: Bu fontlar Microsoft'a ait olduğundan Pardus'la doğrudan dağıtılamıyorlar, benzerlerini doğrudan kullanabilirsiniz , ayrıca sisteminizde Windows da kurulu ise tüm Windows fontlarını Denetim Masası'ndaki Font ayarları arayüzünden sisteminize ekleyebilirsiniz.

S: Pardus'ta oyun oynayabilir miyim?
C: Evet. Pardus depolarında aralarında Warzone 2100, Tremulous, ActionCube ve Nexuiz gibi 3D oyunların da bulunduğu büyükçe bir koleksiyon var. Serbestçe indirip oynayabilirsiniz.

S: Pardus'ta üç boyutlu masaüstü ortamı AIGLX Beryl çalışıyor mu?
C: Evet. ama Beryl henüz yeterli kararlılığa ulaşmadığı için resmi depolarda yok. Beryl'i pardus'a kurmak için Pardus-wiki'de anlatılan adımları izleyin.

S: Windows oyunlarını Pardus'ta çalıştırabilir miyim?
C: Belki. Bazı oyunlar doğrudan wine isimli windows emülasyon yazılımı üzerinde çalışabiliyor, bir de Cedega isminde sadece oyunlara özelleşmiş bir emülasyon yazılımı var ve çoğu windows oyununu çalıştırabiliyor. Siteyi inceleyip aradığınız oyunu çalıştırıp çalıştıramayacağınızı öğrenebilirsiniz. Cedega, paket olarak alırsanız ücretli bir ürün. Link

S: Pardus üzerinde sanal (virtual) işletim sistemleri kurup kullanabilir miyim?
C: Evet, Xen, VirtualBox, Quemu uygulamalarını depodan indirerek deneyebilirsiniz. VmWare Workstation Linux sürümünü de işletebilirsiniz.

S: Pardus üzerinde çalışan ücretsiz virüs ve spyware uygulaması var mı?
C: Pardus'u koruyan virüs programı yok, zaten Pardus'u etkileyen bilinen herhangi bir virüs ve spyware de yok. Ancak, Pardus ve diğer Linux sunucuları üzerinde çalışan ve virüslerden etkilenen diğer işletim sistemlerini korumak için geliştirilmiş virüs tarama uygulamaları var.

S: Pardus'u satabilir miyim?
C: Evet. :)

S: Pardus'a destek vermek istiyorum ne yapmalıyım?
C: Pardus'a çeşitli seviyelerde destek verebilirsiniz, kullanın, yeni paketler yapın, test edip hata raporlayın, yeni uygulamalar yazın veya mevcut uygulamaları inceleyin, çeviriler konusunda yardım edin, arkadaşlarınıza tavsiye edin.

S: Siz Pardus mu kullanıyorsunuz?
C: Evet. Pardus 1.0'ı iş yerinde İnternet'e bağlanırken ve kısmen evde kullanıyordum, Pardus 2007'nin ilk alfa versiyonları çıktığından beri evde ve işte tamamen Pardus kullanıyorum.

S: Bir süredir Pardus kullandığınızı söylediniz, hiç Windows'a dönmeyi istediniz mi?
C: Hayır.

S: Pardus projesindeki rolünüz nedir?
C: Zemberek NLP kütüphanesinin Pardus'a entegrasyonunda çalıştım, ayrıca bazı Java paketlerinin bakımını yapıyorum.